INDXR – geometria czy geografia?
Poruszając się w otaczającej nas przestrzeni, możemy opisywać położenie obiektów na różne sposoby. Najprostszym z nich jest użycie współrzędnych geometrycznych, czyli odniesionych do lokalnego, płaskiego układu – na przykład zeskanowanego dokumentu. W takim ujęciu istotne są relacje przestrzenne między elementami: położenie, kształt, wielkość i wzajemne sąsiedztwo, bez odnoszenia ich do rzeczywistej powierzchni Ziemi.
Drugim sposobem są współrzędne geograficzne, które również opierają się na tych samych pojęciach geometrycznych (punkty, linie, obszary), lecz dodatkowo osadzają je w globalnym układzie odniesienia związanym z powierzchnią Ziemi. Uwzględniają one jej krzywiznę. Takie podejście jest niezbędne w kartografii, ale w wielu innych zastosowaniach wprowadza nadmiar złożoności, który nie przekłada się na wartość poznawczą.
W pracy badacza źródeł często operuje się materiałami, które nie są bezpośrednio związane z realną geografią, lecz: mapami dawnymi, rękopisami, drukami, szkicami, itp. W takich przypadkach kluczowe znaczenie ma możliwość precyzyjnego wskazywania fragmentów obrazu, porównywania ich między sobą oraz łączenia ich z opisem merytorycznym – bez konieczności georeferencji czy odwołań do współczesnych układów współrzędnych.
System INDXR świadomie wykorzystuje w tym celu współrzędne geometryczne, traktując skan obrazu jako płaską przestrzeń analityczną. Problem polega jednak na tym, że istnieje niewiele gotowych narzędzi i bibliotek, które umożliwiałyby jednocześnie:
- przechowywanie anotacji geometrycznych w bazach danych,
- wydajne operowanie na dużych zbiorach takich anotacji (np. setki tysięcy stron)
- przetwarzanie anotacji z wykorzystaniem relacji przestrzennych,
- oraz integrację z pracą na obrazach.
Natomiast istnieje ich bardzo dużo dla systemów informacji przestrzennej które posługują się współrzędnymi geograficznymi. A ponieważ współrzędne geograficzna to także współrzędne geometryczne więc po co wymyślać koło na nowo… Od kilkudziesięciu lat dla systemów informacji przestrzennej rozwijany jest bogaty i dojrzały ekosystem oprogramowania, obejmujący bazy danych, biblioteki programistyczne i narzędzia analityczne, które potrafią sprawnie operować na obiektach geometrycznych (czyli anotacjach), wykonywać złożone analizy przestrzenne i skalować się do bardzo dużych zbiorów danych.
INDXR wykorzystuje tę sytuację w sposób pragmatyczny: operuje na współrzędnych geometrycznych, lecz korzysta z gotowych funkcjonalności stworzonych dla danych przestrzennych (a więc także geometrycznych), pomijając ich geograficzną nadbudowę związaną z krzywizną Ziemi. W praktyce oznacza to użycie tych samych sprawdzonych narzędzi do opisu punktów, linii i obszarów, lecz zastosowanych do pracy na płaskich obrazach, takich jak skany dokumentów czy map historycznych.
Podstawą takiego podejścia jest standardowy typ danych określany jako „geometry”, dostępny w przestrzennych rozszerzeniach wielu relacyjnych baz danych. Typ ten pozwala zapisywać kształty i ich wzajemne relacje w sposób ujednolicony i wydajny, a także korzystać z bogatego zestawu gotowych operacji, takich jak analizowanie relacji pomiędzy obiektami (np. zawieranie się) czy ich przetwarzanie (np. przesuwanie).
Takie rozwiązanie przynosi istotne konsekwencje metodologiczne. Zamiast tworzyć od podstaw skomplikowaną infrastrukturę techniczną, można oprzeć się na istniejących, sprawdzonych narzędziach i skoncentrować wysiłek na zagadnieniach merytorycznych: modelowaniu danych, analizie źródeł, przetwarzaniu informacji. W efekcie możliwe staje się szybkie tworzenie narzędzi badawczych, które realnie wspierają pracę humanisty, zamiast narzucać jej dodatkowe ograniczenia techniczne.
Dzięki takiemu podejściu możliwe było powstanie w krótkim czasie w pełni działającej aplikacji umożliwiającej anotowanie skanów i zapisywanie tych informacji bezpośrednio w bazie danych, co pokazuje, że połączenie prostych modeli geometrycznych z dojrzałym zapleczem narzędzi GIS stanowi efektywną, ekonomiczną i metodologicznie uzasadnioną alternatywę dla innych rozwiązań.
Dane geometryczne są więc co prawda przetwarzane, tam gdzie to potrzebne, przez funkcje geograficzne. Jednak nie jest uprawione mówienie że pomijany jest wymóg poprawności położenia geograficznego, bo przetwarzane jest położenie geometryczne, a nie geograficzne. Narzędzia geograficzne są tutaj używane na podobnej zasadzie jak w AI karty graficzne są używane do przetwarzania tekstu, a nie do tego do czego zostały stworzone czyli grafiki w grach.
Dlatego w ramach systemu INDXR należy raczej mówić o wykorzystywaniu współrzędnych geometrycznych, a nie geograficznych i narzędziach do przetwarzania danych przestrzennych.
(c) GMR
